Bốn lễ hội độc đáo không thể bỏ qua sau tháng Giêng

Bốn lễ hội độc đáo không thể bỏ qua sau tháng Giêng

Bốn lễ hội này do PGS.TS Bùi Quang Thắng - Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam lựa chọn. Theo PGS Thắng, đây là những lễ hội mang tính cổ xưa, chứa đựng nhiều giá trị văn hoá độc đáo diễn ra từ sau tháng Giêng âm lịch.

Lễ hội Xuân Phả (Thanh Hóa)

Trò Xuân Phả thường diễn ra vào các ngày 10 đến 12/2 âm lịch hàng năm. Theo PGS.TS Bùi Quang Thắng, lễ hội Xuân Phả được hình thành và phát triển qua hàng nghìn năm để trở thành một tổ hợp múa dân gian đặc sắc, độc nhất vô nhị chỉ tồn tại ở làng Xuân Phả nay thuộc xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

Xưa kia, lễ hội Xuân Phả huy động sự tham gia của dân chúng trong 5 thôn, mỗi thôn đảm trách một trò. Dân mỗi thôn tự chuẩn bị cờ hiệu, cờ lệnh, trống chiêng, kiệu rước, lễ vật... và tập luyện vũ điệu riêng của mình. Đến ngày tổ chức lễ hội, các thôn rước lễ vật ra nghè. Đoàn rước có các vũ công trong trang phục “ngoại quốc”, cờ, kiệu, người hộ giá, trống chiêng vang động khắp làng. Vào sân nghè, các đoàn dâng lễ lên bàn thờ thành hoàng và trình diễn “hầu thánh” vũ điệu của thôn mình. Qua đó tỏ lòng tạ ơn vị thần bảo mệnh (Đại Hải Long Vương) vì đã có công phù trợ cho dân an, vật thịnh, mùa màng tươi tốt.

bốn lễ hội độc đáo không thể bỏ qua sau tháng giêng ảnh 1
Cảnh rước hoành tráng ở Lễ hội Gióng làng Phù Đổng. Ảnh: TL.

Tất cả thành phần tham gia được chọn lọc kỹ lưỡng gồm 28 tướng giặc và 28 trinh nữ dưới 15 tuổi. Gia đình nào có người được chọn, họ coi như một may mắn lớn và tổ chức ăn mừng rất lớn.

Bên cạnh đó, lễ hội còn có các màn rước như: “Rước khám đường“ là đi trinh sát giặc; “Rước nước“ là để tôi luyện khí giới trước khi xuất quân; “Rước Đống Đàm“ là đàm phán, kêu gọi hòa bình; “Rước trận Soi Bia“ là mô phỏng cách điệu những trận đánh ác liệt…

Giá trị nổi bật toàn cầu của Hội Gióng thể hiện ở chỗ nó chính là một hiện tượng văn hóa được bảo tồn, lưu truyền khá liên tục và toàn vẹn qua nhiều thế hệ. Lễ hội còn có vai trò liên kết cộng đồng và chứa đựng nhiều ý tưởng sáng tạo, thể hiện khát vọng đất nước được thái bình, nhân dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Về mặt mỹ thuật, Hội Gióng mang nhiều nét đẹp và giá trị của lễ hội như các đám rước, các hiệu cờ, hiệu trống, hiệu chiêng, diễn xướng dân gian, múa hát ải lao, múa hổ...

UNESCO khi công nhận Hội Gióng (đền Phù Đổng và đền Sóc) là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2010 đã ghi nhận: "Một bảo tàng văn hóa của Việt Nam, lưu giữ nhiều lớp phù sa văn hóa, tín ngưỡng".

Lễ hội vật Cầu Bùn (Bắc Giang)

Lễ hội vật Cầu Bùn hay còn gọi là Lễ hội cầu nước làng Vân diễn ra ở làng Vân, xã Vân Hà, Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Đây được xem là một trong những lễ hội có từ thế kỷ thứ VI. Lễ hội là nét đặc trưng của văn hóa lúa nước, thể hiện niềm khao khát của cư dân nông nghiệp cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Lễ hội thường diễn ra hai năm một lần vào các ngày 12, 13 và 14/4 âm lịch. Tục truyền rằng, khi xưa có hai anh em Trương Hống, Trương Hát đi theo Triệu Quang Phục đánh giặc, khi đánh thắng quân Lương trở về đầm Dạ Trạch thì bị bọn quỷ đen ở đầm quấy phá. Hai bên xung trận, bọn quỷ ra điều kiện, nếu thắng, chúng phải được thưởng lớn; còn nếu thua, chúng sẽ quy phục theo hầu nhà thánh.

bốn lễ hội độc đáo không thể bỏ qua sau tháng giêng ảnh 2
Lễ rước kiệu Bà Chúa Muối và ông Đùng bà Đà ở Thái Bình. Ảnh: TL.

Hình ông Đùng, bà Đà được đan bằng tre mỏng, đan theo kiểu mắt cáo. Thân hình cao tới 1,5m - 2m, hình chóp nón, đường kính phía dưới rộng, đủ cho một người chui lọt vào. Sáng sớm ngày 14/4 âm lịch, các thôn trong làng mang các hình nộm ông Đùng bà Đà vào Đền thờ Bà chúa Muối để tiến hành các nghi thức tế lễ một cách nghiêm trang thành kính.

Tục chính của lễ hội là múa Đùng được diễn ra vào lúc nhập nhoạng tối cùng ngày. Khi múa lúc nghiêng ngả, quay sang phải, sang trái, cho ông bà có cơ hội "bày tỏ" tình cảm vui mừng với nhau. Ông Đùng vác gốc dứa, bà Đà cầm mo nang, có lúc giáp mặt, có lúc ghé tai, có lúc hô: “tinh, tinh, tinh, phập…” thì lấy gốc dứa đâm vào mo cau...

Chuyên gia Bùi Quang Thắng cũng cho biết, để lột tả hết giá trị tín ngưỡng của lễ hội, các vai ông Đùng bà Đà phải phối hợp sao cho những lần giáp mặt, thân chập vào nhau. Sau đó, đoàn múa ra khỏi Đền và đi quanh làng, các Đùng con quấn quýt xung quanh Đùng bố mẹ. Dân làng đi theo nhộn nhịp, vừa đi vừa hát múa. Lúc đám rước quay về tới Đền thì dân làng vội vã xô nhau vào để lấy cho được một nan nứa trên hình nộm hai ông bà về cắm vào ruộng, vào vườn, trên thuyền để lấy may. Trong khi múa người ta xướng vang những câu tụng ca công đức của bà chúa Muối như: "Lạy chúa! Muối của chúa năm nay được mùa lắm! Lạy chúa, lạy chúa…".

Hà Tùng Long ( Báo Dân Trí )